مقاله | بهزاد بیات فرد

اینانج لار

۱-نجی بؤلوم

قدیم چاغ‌لاردان بو گونه كیمی یاشاماقدا اولان تورك سوی‌لو ائل‌لریمیز، حیاتا لازیم اولان بوتون اصول‌لاری گئنیش سینه‌لرینده گونو-گوندن كامیللش‌دیره‌رك بیزه چاتدیریب‌لار. آتا-بابا‌لاریمیزین تجروبه‌سینده بسله‌نیب، حیاتیندا سارسیلماز یئر توتان “اینانج” دورومونا گلمیش بو یازیلمامیش عادت‌لر، دب‌لر و تؤرن‌لر بیلیم‌لی بیر شكیلده یاشاییشا جهت وئریردی.

علمین مختلف شاخه‌لری یارانیب و یئنی نسیلین بو بیلیم‌لرله تانیش اولماسی، علت‌ینی بیلمه‌دیگی عمل‌لرین چوخونون دیَرینی (ارزش‌ینی) آزالتدی. بئله كی ایندیكی گنج‌لر و یئنی یئتمه‌لرین نظرینده ساییلماز دوروما گلدی. مثلاً: آتا دئینده «اوغول گئجه‌لر آغاج آلتیندا یاتما وورغو وورار»، «اوتون اوستونه سو آتما دلی اولارسان»، دئییر؛ نییه؟ تجروبی صورتده اؤیره‌نیلن بو اینانج‌لارین چوخونون فلسفه‌سینی بیلمه‌ین بؤیوك‌لریمیز، یئنی و علمی صورت‌ده گلیشن نسلی قاندیرا بیلمه‌ییب سوسور.

بیز اینانمالییق: گله‌نك (سنت) یالنیز گله‌نك اولدوغو اوچون اهمیت‌لی و ارزش‌لی ساییلما‌لی‌دیر. حتی اونون فلسفه‌سینی بیلمه‌سك‌ده. علمین یئنی‌سی گلدیكده اسكی‌سینی سیرا‌دان چیخارا بیلیر. اما گله‌نك اسكیدیكجه ارزشی آرتیر. گله‌نك‌ده بیر میللتین معنوی وارلیغی یاتیر. یالنیز ندنینی بیلمه‌دیك‌دن دولایی اونو گؤزدن سالماق اولماز و بئله اولورسا، كیملیگیمیزی گؤزدن سالماق دئمك‌دیر.

بیر زامان‌لار معمولی دولانیشیق‌دا ایندیكی علمی اصول‌لارین یئرینه ایشله‌ین “اینانج”لار، جددی صورت‌ده نظره آلینیردی. اونلار حیات‌دا اؤزلرینه او قدر محكم یئر آچمیشدی‌لار كی، ایندیكی تجروبی علمین گوجو بئله، حتی فلسفه‌سی بیلین‌مه‌ین “اینانج”لاری دولانیشیق‌دان سیلیب-آتابیلمیر. بونلاری مطالعه ائتمك‌له ان آزی، حیاتین مختلف ساحه‌لرینده آتا-بابالاریمیزین نئجه دوشوندویونو اؤیره‌نه بیله‌ریك. اونا گؤره “اینانج”لاری توپلاماقلا قورویوب ساخلایاق.

 

آداغلی قیزین اوزوگون هانكی قیز باشینین آلتینا قویوب یاتسا، كیمی یوخودا گؤرسه اونونلا ائولنه‌جك.

آدینا آخشامی اوشاغی هاماما سالمازلار، اوشاق قورخار.

آدینا آخشامی ائوده گرك بیر شئی بیشه، چونكی او گون اؤلولرین روحو ائولره گلیرلر.

آل‌اروادینین آدی چكیلن چاغ، دئمه‌سن «خالاسی آغزی پوخ‌لو» او زیان‌لیق تؤردر.

آل‌اروادینی هانسی بیر ائو توتاردیسا او ائو یئددی آرخا دؤنونجه اوجاق اولوردو. هر كیمین حیوانی یا آروادی دوغوردو آل‌اروادی اونون ایچینی چكیب آپارماسین دئیه، اوجاق اولان ائودن بیر تیكه پارچا آلیب حیوانین بوینونا، آروادینسا قولونا یا بوینونا باغلاییردی‌لار. اوجاق اولان ائوین آیله‌سیندن ده بیری دوغانین یانیندا اولاردیسا، داها ظفر اولمازدی.

عالیم كبین كسنده بیلن گلین اورگینده هر نه ایسته‌سه یئرینه یئتر.

آی توتولاندا، میس قازانا آغاجلا دؤگورلر، دئییرلر اوندا آی تئز آچیلار.

بار وئرمه‌ین آغاجی كؤهنه ایل-بایرامی‌نین آخشامی قورخودسا‌لار او بار وئرر. بیری بالتا گؤتورور و دئییر كسیم، بیری ده دئییر یوخ كسمه بار وئرر.

-باشماق‌لارین، اؤز-اؤزونه بیر-بیری‌نین اوستونه مینسه، دئیرلر قوناغین گله‌جك.

____

آراشدیرا بیلر سیز

سسلی شعر | محمد چالقین

قارا باغ شعر و دکلمه: محمد چالقین آرانژمان : بهزاد بیات فرد موسیقی : کارن …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.