دوکتور کامیل قهرمان اوغلو-قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه شعر توپلوسونا باخیش

گنج شاعیر سایین سعید صادقیفر “قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه” شعیر توپلوسونا قیسا باخیش

دکتر كاميل قهرمان اوغلو

بو آراشدیریمی بو سورونلا باشلاماق ایستیرم، ایندیکی زاماندا «شعیر یازماق» چتین بیر ایشه چئوریلمیش’دیرررر.
«یازماق» دئدیکده، اثرین یازیلماسی هر هانسی بیر ادبی باخیمدان «فرقیلی» و «مطفاوت» دئمکدیر. و یا باشقا سؤزله؛ «بوشقابا قویمالی بیر شعیرررر اولسون» لازیمدیر. بو زامان و بو دؤروده شعیر کئچمیش زامانلارین شعیرینه بنزه’میر. البتده من نفوذلو و آدلیم شاعیرلرین شعیرلرینی انکار قابلییتینده دئییلم. و هامیسینا دریندن حورمت واریمدیر. آمما بو گونکو ادبییات حقیقتن کئچمیش ادبییاتدان چوووخ فرقیلیدیر.
بیر طرفدن بو اویونون شاعیرلری سؤزلرى حرکت ائتدیرمک و سونرا شعیر اویونونون قایدالارینی قورماق ایسته’ین پرسپئکتیولرله، دیگر طرفدن ایسه «فرقیلی» بیرشعیر پرسپئکتیویله قارشیلاشیرلار. یعنی شعیر توپلو کتابلاری گؤستریرکی، «مطفاوط» شعیر تکلیفی داها چکیملی و جاذبه’دار اولسادا، پراکتیکادا یئنی قایدالاری کؤهنه قایدالارلا دئییشدیرمک ایچین محافیظه’کار حرکتین باش وئرمه احتیمالی داها یوکسکدیررررر.
بیر شاعیرین ذهنی سؤز احضارلیغی باخیمیندان داها گئنیش اولارسا، سؤز گتیریشی داها اوغورلو اولا بیلیر. سؤز احضارلیغینین بو گئنیشینه یالنیز خالقلارین هر هانسی بیر ادبییات نؤوعوندان کلاسیک و چاغداش متنلرین گئنیش اؤیره’نیلمه’سی ایله نائیل اولماق اولار. بو گیریشله گنج شاعیرلرین شعیرلرینه توخونماق ایستیرم. ایندیکی شعیرله باغلی بیر آراشدیرما گؤستريرکی، ازربایجان تورک ادبییاتیندا گنج شاعیرلریمیز شعیر دیلینده’کی سؤزلرین مختلیفلیینه گؤره چوووووخ یوخسول و کاسیب دیرلار و بو سؤز احضارلیغینین اولماماسی اونلارا بدیعی یارادیجیلیغینا چوخ پیس تاثیر ائتمیشدیر. بورادا هئچ کیمین آدینی چکمک ایسته میرم.
آمما تصادیفن بوگونکو شعیر مجموعه لریندن بیرینی سئچیب همین کیتابی پوئتیک سؤزلرین مختلیفلییی باخیمیندان آراشدیرین، همن توپلو و یا توپلولار گؤزلليگلر باخیمدان آشاغی اولاراق، چوخ محدود اولدوغونو گؤررسينيز. گنج شاعیرلریمیز بوتون یوللاردا قاچا بیلن، آمما سؤزله نئجه قاچماقی بیلمه’ین قاچیشچیلاردیر. یعنی؛ سؤزلرین نئجه گتیریشینی و احضارلیغینی، کلمه لردن یئنسل و جانلی و قالارقی کلمه و ایمگه یاراتماقلارینی بلد دئییرلر و چووووخ تاسسوفله بیلمیرلر. و ادبی پراسئسلردن خبرلری یوخدور. و بلکه ده فقط شعیر اوخورلار و گئنیش احوالدا اوخوماماقلاری آپ، آیدینجاسینا، یازیب، یاراتدیقلاری اثرلردن بللی، و داها آشکار گؤرسنیرلر.
عینی حالدا، یئنی شعیر، اوسلوب، آنلاییش، و مؤوضوع باخیمیندان بؤیوک دئییشیکلییه معروض قالسادا، هابئله بو فورمادا یازیب، یارادان شاعیرلر اوقدر و گؤزه دیه’ر بویالی_بویالی دئییشمه’لر، و فورمالاشمالار گؤستره بیلمیرلر. کاش بئله اولمایایدی.!
ایستیرم بوردا بیر ساغالماز و سرطان ساچلی، سولوقلو بیر یارانین اوستونه ال قویاراق بیر نئچه سطیرلیکده اولسا، سؤز آپارمیش اولوم. البتد بو سؤزو نئچه دفه لرله یازیب، دئمیشم. نئجه کی محتشم تنقیدچیلر بو قونودا گئنیش احوالدا سؤز آچمیشلار و دئمیشلر. ایندیکی زاماندا، آزربایجان کلاسیک و چاغداش ادبییاتینی بیر نئچه سورون و پرابلئملر، مظلوملوق و تهدید آلتینا آپاریر.
بو تهدیدلر نئچه مؤوضوو و قونولارا بؤلونور و من یالنیز بیر نئچه’سینی دئمه لیی’یم.
اساس و ایلک تهدید، آزربایجان ادبییاتیندا “ساوادسیزلیقدیر”. چوخ شعیرلر مایاسیز گؤرونور. هابئله “تقلیدکارلیقدیر”. و بیر_بیریندن “گؤتورمه’لر”، “اوغورلاماقلار”، “سرقت’لر” “تکرارلیقلار” و “حاشیه’لیکلردیر”.
شوبهسیزکی، بو شاعیرلرین ادبی جریانلاردان و اینکیشافلاردان چووووخ اوزاق اولمالاری، کسینلیکله آش_آشکار و آپ_آیدیندیررررررر.
و بو پرابلئملر، آزربایجان ادبییات و شعیرینین سؤنوکلویونه و آلچالیب آشاقی قالیب گؤرونمه’یینه سبب اولان
بیر حقیقتیدیر.
آرتیق بو دؤورون شاعیرلرینین (هامیسی یوخ البتده) ساوداسیز اولمالاری و اوخومامازلیقلاری بیر یانا، آنجاق ان آزی، یئنیلیکلرین، پراسئسلرین، و یام’یاشیلجاسینا گؤزللیکلرین غریبلیگینه عامیل و محو اولماسینا سبب، اولموشدوررررر.
تأسسوفکی، بیر عیدده گنج یازیچی و شاعیرلر ادبی اثرلریندن داها چوخ، “شوهرته” اؤنم وئریرلر. اؤنملی اولان بودورکی، بو شاعیرلر یالنیز اؤزلرى ایچین یازیرلاررر.
و قیزیل واختلاری پئشه’کار ادبییات ایچین دئییل، اؤزلرى ایچین بیر نوع “عرض حال” و “انشا” یازماق ایشینه باخیرلار. و… و…
بو مؤوضودان اوزاقلاشاراق، بیر باشا گئدیرم شعیرلرین اوستونه… گؤرک سایین گنج شاعیر، اثرلری ایچین نه یارادیجیلیقلار گؤرموشدور.
سعید بئی بیر شعیرینده دئییر:

بو ایتگین دوشن قارانقوشلار گؤزۆنده
آخ ائی وطن …
سؤیله کی منیم لشیم دیر
اۆزرینده کی بو کفن
اوْخای وطن …

■ شعیری اوخودوقدا، دویورام بو شاعیر شعیرلرینده فلسفی آنلاییشلاردان ایستفاده ائتمه یه چالیشیر. طبیعی کی، بونون فلسفی سوواللاری ساده و داها ایشلکلی (هامی ایشه آپاران) و طبیعیدیر. بلی بو سورغولار ساده اولاراق، هئچ بیر آغیرلیق اوغراماییر شعیرلرینه. و اگر شاعیر، بو پوئیتیک آنلاییش ساحه’سینه گیرمک ایسته سه ایدی لازیم ایدی داها فوندامئنتال، و درین و دوشونوملو سورغولار وئرسه ایدی بو اوخودوغونوز شکیلدن، داها یاخشی اولا بیلردی.
یئنه بو بیر نمونه’نی اوخویون:

(ائله کی ساعات یارینی سوْوشور کسیلمیش آیا دوْغرو
بیر باخیشدیر
بو آستا زامان
سانکی هنیرتیلی دومان دیر سسین
قورد اینیلتیسی دیر بوْغازین
داها بو اوْلایلاردان کئچدی
آرتیق هر نه بیتدی
قارانقوش اومودلو بیریسی توتوقلاناندا
سن ایله من نه ائدیردیک ،
موْدئرن بی لر دئوریملری یاران زامان؟
اوْ یۆز یوْل اؤلۆب دیریلنده
قانادلاری پرن – پرن اوْلان آن
آدینی بیر چاتلاق دووار دا یازمادی کؤکسۆنده
آدینا هئچ بیر سحر سئرچه سی قانادلانمادی
بو اودوزموش پنجره لر راستاسیندا
داها آدیندان هئچ نه قالمادی
دۆن آدینا وورولدوغوموز اوْغوللار
بو گۆن بوْغولدولار
صمد-ه پای وئریلدیلر تؤحفه – تؤحفه
قارا بالیقلار، قالابالیقلارا سۆرگۆن دۆشدۆلر
بو قانلی گئجه ده
دئمه لییم هر نه بیتدی
مۆدرۆک لر تۆکندی
تکجه توْمورجوقلانان ایشیقلار قالدی
بو ایتگین دوشن قارانقوشلار گؤزۆنده
آخ ائی وطن …
سؤیله کی منیم لشیم دیر
اۆزرینده کی بو کفن
اوْخای وطن …
بیر زامان کؤکله یجک
سازینین زیلینی، بمینی بو ارن
آخ ائی وطن ،
اینان کی سن یارالاندیقجا
اومود تؤره نینی قوراجاغام هر سحر. ( قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه، ۲۷ ینجی صحیفه، سعید صادقی فر)

شاعیر توم یاشادیقینی، کشف ائتدیینی، تعریفله’دیینی کاغیز اوستونه گتیریب یازمالیدیر.
منجه، فانتازییا ایده’سینین شعیرده
هئچ بیر فایداسی یوخدو.
کؤزرلنیردی معصومییت بوغدالیقلاردا
اوْد باغریندایدی کؤشنلیک لر
اینجه لیک لر کؤرپه لیک لره یوْلداش
تجاووز دیزلری قابیرغالارینی ییرتاندا
گۆنش قامچیلانیردی ایشیق ساچاندا
بیر گئجه سینیرلار دئشیلنده
تایلند فاحیشه خانالاری
تیتره ییردی ، چیغیرتی – چیغیرتی
قارین – قارینا یاتیردیلار ضییالیلار
اومود… ( قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه، ۴۸ ینجی صحیفه، سعید صادقی فر)

تئخنیکال شاعیرین ادبی و یارادیجیلیق دیلی مهارتلی اولمالی و لازیمدی خلاقییتینده تورک دیلینین بدیعی ایمکانلاریندان چوخ یاخشی استیفاده ائده بیلسین. و هئچ بیر شاعیردن اؤز پوئتیک دیلینده یارارلانمایاراق اوزاقدا قالسین. بو “سئوگی” آدلی بیر شعیر سئوگیلی سعیدین ان گؤزل اثرلریندن بیری دیر کی، بو شاعیرین پوئتیک دیلی آزدا اولسا، باخیشینین محصولو حسابا گلیر.

(اوْ قادین ، شه‌وه ساچلی
بارماغی اۆزۆیلۆ
اوْ دویغو ، اوجا بوْیلو
قاراداغ سوْیلو
اوْ زونوزلو ، آیاقلاری خییوْلو
اللری دره یوردلو
لئچه‌یی بۆتؤو کپنک
گؤزلری اؤزبک ، یاناقلاری گؤیچک
اوْ … اوْ … اوْ …
سئوگی نه آنلاییر یوْخسوللوغو
بیر آجیناجاقلی سۆرگۆنلۆیۆ
سئوگی نه گۆرجۆ گؤزه‌لی دیر
نه ده روسییا داکی یاشیل ببک لی قیز
سئوگی بۆتۆن خیاللارا دالماق دیر
اؤتری باخیش هاواسی
کئچه‌ری تانیش ماهنیسی
آرخادان اسن کۆلک تکین
نوْت سوز ، ریتم سیز
چالها – چاغیردا …
اوْ ایچیمیزده اسنه ین میضرابسیز باغلاما
ایستر دنیز دیبینده چالینسین
ایستر اوجسوز – بوجاقسیز سارایلاردا
اوْ اللره وئریلن ماهنا
اؤتوب کئچن بیر قاوقا
آردینجا لؤهله ین باریش سرینلییی
و بیر داها بو قاتار دا کئچه جک
ثانییه لر ، دقیقه لر گئجیکه جک
سئوگیلی لر قافیله‌سی دوران زامان
سوْنرا اوْ یئنه ده دوراغیندا اوْلمالی
اوْ یئنه ده دوراغیندا اوْلمالی.
( قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه، ۴۴ ینجی صحیفه، سعید صادقی فر)

اگر حورمتلی سعید صادیفر، دیلینی اینکیشاف ائتدیریب ادبی دیلده کلمه’لرین روحونو تاپیب و کلمه’لردن باشقا سؤزلر یاراداراق شعیرلرین آغیرلیقینا یاردیم و سبب اولا بیلدی، او واختدیرکی شاید شعیر دیلینی تاپا بیلدی.(البتده تکجه بو دئدییم دئییل و اولادا بیلمز)…

(سیلدیریم قایالار اوجوندا
درین – درین قییهالار چکیردیک
گؤیلر گورولده ییردی سسیمیزدن
دره لر بوغوشوردو گلیشیمیزدن
قوردلار یوخلوغوندا
آغیز – آغیزا وئریب اولاشیردیق
ایگید سیز قالیردی داغلار
هارای چکیردی قارا بولوتلار
گئجه نی شیمشک بورویوردو
بیزی قاناد کؤلگه سینه سالیردی قیزیل قارتال
سوزولن اولایلارین هامیسینی
دوغانین یاریسینی
بیر ماهنا بیلیردی سونسوز دنیز
دالغاسیز شیغاییردی چایلارا.
( قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه، ۵۶ ینجی صحیفه، سعید صادقی فر)

■ بو شاعیرین پوئتیک آب،هاواسی بعضن نوستالژی، و بعضن خوشا گلیم و فرقیلی و فرحلندیریجیدیررر. آرتیق شعیرلری ایموسیونال یاخینلیق ایله دولودور، و دیل قورولوشونا داها دیققت ائدن بیر شاعیردیر. لوطفن، گئجه نین اللری سوْیوقدور آدلی بو شعیری اوخویاراق، بونا رغمن دئدیکلریمی، خاطیرلایین:

(کۆچه آیاغیندا دوران کیلکه لی ایمگه
قاپیلار باغرینا سۆرتۆلن کهروبا نغمه
کۆچه یاریسیندا گؤزلرینی قوْرویور
چاتلاق بیر داخما
گؤزلرینی دؤنگه لردن
دؤنگه لرینی اؤزگه لردن
بو دور حقیقت ،
کیچیجیک داخمالار جیریغیندان
زیل گؤزلرینی ایزله‌مک
گیزلی – گیزلی سۆزۆلمک
زامانلا توْققوشماق
و یئنه ده تاکسی لر گئجیکمه سی…
“داغداغان” یاریلاجاقدیر
بو ائوین بوجاغیندا آسیلان زامان
بو یوْللار آغاردی چوْخ
بو چوخورلار چیخارسیزدی چوْخ
دمیر قاپی یئریکله دی جفته سیز اللره
آه …
گئجه نین اللری سوْیوق دور
سحرین گؤزلری موْر
دووارلار زهمیمی یاران زامان
گۆنشین حؤکمۆ آغیر
ایندی بو ایکی مرتبه لی دامدادیر بۆتۆن موتلولوقلار
هر شئی اؤزتله نیر اوْنون دؤرد بوجاغیندا
کرپیج لریندن قوْپان سیجاقلارا
سیغیرچینلار اینتحار ائدیر
اوْنسوز هیرناییرلار
اوْنا قیسقانیرلار
بۆتۆن کۆچه ده کی یالتاقلار.( قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه، ۴۶ ینجی صحیفه، سعید صادقی فر)
بو توپلونون قاباریق ائلئمنتلری شعیرلرین قورولوشوندا آجی یومور، تخییول و آغری اوبرازلیقلاریدیر کی بعضن اوخوجونو حئیران قویور. سؤزون دیلده’کی فونکیساسی شاعیرایله مخاطب آراسیندا قیریلماز ایلگی باغلاییر. و اوخوجو شعیرین بوتون قارانلیقلارینا گئدرکن، ذهنه سیغماز اولایلارا قاپساناراق، شعیری اؤزلویونده بیر هامار یول کیمی آنیر، و بیر یولچو سایاق یولونو داواملاندیریر.
سئوگیلی سعید بئی روایتچی اولمایاراق، توصیفدنده اوزاق گزیر اثرلرینده. البتده بو خیصلت سعیدین توپلوسوندا گؤزه چارپیلیر و بو ایده و خیال شاعیرین گئنیش باخیشیندان سؤز آچیر. منجه بو باخیم، سعید یولداشیمین اؤزلليگینی بیزه دانیشیر. و… و…
حقیقتن سعید صادقیفر معللیم، سئودالی و ایموسیونال بیر شاعیر حسابا گلیر و هر شاعیرده بو ایکی واریانتلار اولماسا، او شاعیر یوخسولدور دوشونجه’دن، فیکیردن و خیالدان. یعنی شاعیر بیر ناظیم کؤکونده اؤزونو مخاطبینه گؤستریر. بو اؤنم، هئچ بیر شاعیر ایچین یارامازدیر. شاعیر لازیمدی عاطیفه’لی اولسون و…:

(سؤز وئردییین‌لر آییلاجاق می؟
“براهنی” دیلینی یالایان گۆن
«دۆزگۆن»لر تملسیزلیک‌ لری دئشن آن،
بیر گؤز قیرپیمیندا
گۆمۆشۆ تۆفنگ دن سپه لندی دالغا
بولوت ایلک تانیش مکتوبونو یاریمچیق قوْیدو
بو دؤنگه‌دن اؤزگه لر قوْینونا
هئی … بو سیزه بلشیم می؟
یوْخسا ایشیغینیزدان آسیلیم می؟
گل “اۆلکر” لرله سینیق پنجره لر راستاسیندا گؤرۆش
“قارانقوش”لارلا قارا بالیقلار کؤکسۆنده اؤپۆش
سنده بیر گۆن سئوه بیلرمیش سن
اوْخا تای بیریسینی
بو ایتگین دۆشن کؤرپه‌جیک لر بله‌یینده
یئنه ده بو بولودلار دیرناغیندا فیرلانان ایمگه
ایکی هاچالی قویروقلار قوْخوسودور
اینان کی دؤرد مرتبه دن یئر بطنینه
مین بیر قاناد اۆزمه لیسن
و سنسیز کئچن گۆنلرده
زیروه لردن دیزلرینه دک
قارانقوش جۆجه سی یاغیر)__ ( قورخو بله’یینه بوکولن ایمگه، ۱۲ ینجی صحیفه، سعید صادقی فر)
عمومیتله؛ «قورخو بله’یینه بؤکولن ایمگه» شعیر توپلوسونو الیمه آلیب اوخویاندا، بعضی شعیرلرینه حئیران قالیرام. و بعضی شعیرلری ایسه بو توپلونون شاعیرینه تاسسوف و یازیغیم گلیر. دئمک، بوندان تعججوبلنیرم عزیز شاعیر بو شعیرلرده گؤزل یارادیجیقلارا نائیل اولوب. و اعلا باخیمدا یئنی ترکیبلر دن و استعاره’لردن تامام ایله استفاده ائدرک سبب اولموش شعیرین گؤوده’سينی چوخ اویغون گؤستره بیلسین. و بو گنج شاعیرین شعیرلرینه مالیک اولان بیر عیدده گؤزه’للیکلر وار. آمما بو گؤزه’للیکلرین مؤوضو و مضمون اورتاقلیقی بعضن پوزولور و بیر نوع عمومی تکرارلار و… آراسیندا ایتیب باتیب و گئدیررررر.

ان اساسی؛ بو عزیز شاعیر شعیرلرینی چاپ ائتمه’یه اخت صرف ائتمیر و شعیر توپلوسونا صاحیب صاحیب چیخماغا بیراز تله’سیبدیر..
هابئله شاعیر تانیرام ۶۰ ایل اؤتسه ده عومروندن، هله ده شعیرلریندن قورخور توپلو ائتمه’یه. و شعیرلرینین ائتگیلی اولماغینا هله ده اومیدی یوخدو. لاکین بئله صبیرلی شاعیرلر بوتون وسوسه’لره باخمایاراق، اؤز شعیرلر توپلوسونو نشر ائتمک ایسته میرلر. و اؤزونو و یا اؤزلرينى زامانا و تاریخه بوراخیب تاپشیریرلار.
(منجه بوتون پئشه’کار شاعیرلردن ایلک شعیر توپلو کتابلاریندان راضی اولوب، اولماماقینی سوروشسالار، مطلق (یوخ) جاوبینی دئیه’جکلر) بونا رغمن سعید جان قارداشیم بیراز تله’سمیشدیر منجه.
البتده نئجه کی دفه’لرله وورغولاییب دئمیشم بو شاعیر اؤزولویونده اعلا شعیرلر صاحیبی دی. آمما منیم آماجیم بونلاردان داااهاااا یوکسکلی اولماقی لازیم ایدی و…
سوندا لازیم بیلیب دئییرم آرتیق، سایین گنج شاعیر سعید صادقیفر قارداشیما اومیدیم ماوی و یوکسکلیگی داشییر هابئله بو توپلودا گئدن شعیرلردن داها آغیر، ایمگه لی، گونسل و چاغداش احواللی اثرلر یاراداجاقدیر انشالله. بونا اینام واردی.
سئوگیلی شاعیر ایچین گؤيسل باشاریلار آرزو ائدیرم. (سون)

سایغیلارلا:
دی / ۱۴۰۰

دوکتور کامیل قهرمان اوغلو

آراشدیرا بیلر سیز

باخیش | یعقوب نیکزادین شعرتوپلوسونا | ایکنجی بؤلوم

یعقوب نیکزادین گولوشونده غزل بیتیر شعر توپلوسونا بیر باخیش یازار : دوکتور کامیل قهرمان اوغلو …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.